Sześć zmian w prawie w tygodniu 6–12 lipca 2026: przegląd nowelizacji

W Prostej Umowie śledzimy akty prawne wchodzące w życie w danym tygodniu i układamy je w praktyczne przewodniki dla osób, które nie chcą czytać całego Dziennika Ustaw. Tydzień 6–12 lipca 2026 r. obejmuje kilka zmian o dużym ciężarze: nowe uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy, ochronę przed pozwami tłumiącymi debatę publiczną, start certyfikacji wykonawców zamówień publicznych oraz kolejne elementy cyfryzacji administracji.

Państwowa Inspekcja Pracy: decyzja o istnieniu stosunku pracy

Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473) – zasadnicza część obowiązuje od 8 lipca 2026 r.

To najważniejsza zmiana pracownicza tego tygodnia. Państwowa Inspekcja Pracy dostaje narzędzie, które może realnie zmienić spory o umowy B2B i umowy zlecenia. Inspektor będzie mógł stwierdzić w drodze decyzji istnienie stosunku pracy, jeżeli praca jest wykonywana za wynagrodzeniem w warunkach typowych dla umowy o pracę, mimo że strony nazwały ją umową cywilnoprawną albo w ogóle nie zawarły umowy o pracę.

Nowe przepisy nie odbierają sądom pracy roli w sporach o zatrudnienie, ale przesuwają pierwszy ciężar działania. Okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję albo wnieść powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy, szczególnie gdy trzeba sięgnąć do okresu wcześniejszego. Wszczęcie takiego postępowania przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych dotyczących stosunku pracy.

Dla firm istotne są też przepisy „miękkiego lądowania”. Podmiot, który przed wejściem ustawy zawarł umowę cywilnoprawną, mimo że relacja spełnia cechy stosunku pracy, nie podlega odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, jeżeli w ciągu 12 miesięcy dobrowolnie doprowadzi do stanu zgodnego z prawem przez zawarcie umowy o pracę. Równolegle PIP zyskuje dostęp do szerszej wymiany danych z ZUS i KAS, możliwość kontroli zdalnych oraz interpretacje indywidualne w sprawie kwalifikacji relacji jako stosunku pracy.

Debata publiczna: tarcza przed pozwami typu SLAPP

Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 830) – obowiązuje od 8 lipca 2026 r.

Nowa ustawa tworzy osobny zestaw narzędzi procesowych dla osób pozywanych za udział w debacie publicznej. Chodzi o sprawy cywilne, które mają wyłącznie albo głównie stłumić, ograniczyć lub zakłócić debatę publiczną albo szykanować za udział w niej. W praktyce adresatami ochrony mogą być dziennikarze, aktywiści, naukowcy, organizacje społeczne, sygnaliści, twórcy i inni uczestnicy sporu o sprawy publiczne.

Pozwany będzie mógł wnosić o kaucję na zabezpieczenie kosztów procesu, jeżeli uprawdopodobni, że pozew ma taki tłumiący cel. Sąd może także oddalić powództwo jako oczywiście bezzasadne, odrzucić pozew jako nadużycie prawa procesowego albo w wyroku stwierdzić, że sprawa służyła tłumieniu debaty publicznej. Ustawa wskazuje przy tym konkretne kryteria: nieproporcjonalność żądania, wielość podobnych postępowań, groźby, zastraszanie, wykorzystywanie przewagi finansowej lub politycznej czy pozywanie osoby fizycznej zamiast organizacji, w której działa.

Najbardziej praktyczne są konsekwencje finansowe. W razie stwierdzenia nadużycia sąd może nałożyć na powoda grzywnę do 20-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet do 100-krotności. Pozwany może też uzyskać pełny zwrot kosztów zastępstwa procesowego, o ile nie są nadmierne. To wyraźny sygnał, że pozew nie może być używany jako instrument zastraszania uczestnika debaty.

ESAP: sprawozdania i informacje finansowe w europejskim punkcie dostępu

Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 644) – wybrane przepisy obowiązują od 10 lipca 2026 r., większość obowiązków startuje później.

Ta ustawa wdraża elementy europejskiego pojedynczego punktu dostępu, czyli ESAP. W największym skrócie: publicznie dostępne informacje ważne dla usług finansowych, rynków kapitałowych i zrównoważonego rozwoju mają być łatwiej dostępne w jednym unijnym systemie, w formatach możliwych do maszynowego przetwarzania i z określonymi metadanymi.

Ustawa zmienia bardzo wiele aktów sektorowych, m.in. ustawę o rachunkowości, ustawę o KRS, Prawo bankowe, przepisy o funduszach emerytalnych, funduszach inwestycyjnych, biegłych rewidentach, dystrybucji ubezpieczeń i rynku finansowym. Dla spółek i instytucji finansowych najważniejszy jest kierunek: sprawozdania, informacje o sankcjach, dokumenty nadzorcze i część informacji publicznych będą przekazywane do właściwych organów tak, aby mogły trafić do ESAP.

Nie wszystko dzieje się od razu. Część przepisów weszła już wcześniej, 10 lipca 2026 r. startują tylko wybrane regulacje, a duże bloki dotyczące m.in. dokumentów finansowych i KRS mają wejść dopiero 10 stycznia 2028 r. oraz 10 stycznia 2030 r.

Zamówienia publiczne: certyfikat zamiast części dokumentów

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1235), rozporządzenie z dnia 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 709) oraz art. 6 ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 421) – obowiązują od 12 lipca 2026 r.

Od 12 lipca zaczyna działać zasadniczy model certyfikacji wykonawców zamówień publicznych. Wykonawca będzie mógł uzyskać certyfikat potwierdzający brak podstaw wykluczenia albo zdolność do należytego wykonania zamówienia. W postępowaniu taki certyfikat zastąpi odpowiednie podmiotowe środki dowodowe w zakresie, który obejmuje.

Dla wykonawców to potencjalnie mniej powtarzalnego kompletowania dokumentów w kolejnych przetargach. Dla zamawiających to domniemanie, że wykonawca nie podlega wykluczeniu albo ma potwierdzoną zdolność, chyba że zostanie wykazane wprowadzenie podmiotu certyfikującego w błąd albo utrata warunków certyfikacji. Certyfikacja może być udzielona na okres od roku do 3 lat, a dane o certyfikatach mają być gromadzone w bazie certyfikacji.

Rozporządzenie wykonawcze opisuje praktyczny tryb działania systemu: wniosek może być złożony pisemnie, elektronicznie albo przez formularz udostępniony przez podmiot certyfikujący; certyfikator sprawdza m.in. KRS, CEIDG, KRK, podatki, składki i dane z Biuletynu Zamówień Publicznych; nad ważnością certyfikatu prowadzony jest stały nadzór. Równolegle art. 6 ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym daje podmiotom certyfikującym dostęp do informacji z KRK potrzebnych do certyfikacji niepodlegania wykluczeniu.

Publiczne służby zatrudnienia: standard dla systemów IT

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 842) – obowiązuje od 10 lipca 2026 r.

To akt techniczny, ale ważny dla sposobu działania urzędów pracy i usług online związanych z rynkiem pracy. Rozporządzenie określa, jak mają być ogłaszane minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych stosowanych w publicznych służbach zatrudnienia, jak sprawdza się zgodność oprogramowania z tymi wymaganiami i jak publikuje się minimalny zakres informacji o rynku pracy na stronach internetowych.

Producent oprogramowania będzie musiał uzyskać świadectwo zgodności dla konkretnej wersji systemu. Procedura obejmuje dokumentację, scenariusze testowe, możliwość testu zgodności, kategorie problemów testowych oraz reguły dla świadectw warunkowych i przejściowych. Dla użytkownika końcowego to nie jest nowa ulga ani nowe świadczenie, ale fundament tego, żeby usługi urzędów pracy były bardziej jednolite, bezpieczne i aktualizowane zgodnie ze zmianami prawa.

mObywatel: kolejny etap poszerzania danych

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 852) – kolejna część obowiązuje od 11 lipca 2026 r.

Rozporządzenie dotyczące mObywatela pojawiło się już w poprzednim przeglądzie, bo część zmian weszła 30 czerwca. W tym tygodniu zaczyna obowiązywać kolejny fragment aktu. Sama regulacja zmienia zakres danych i wykaz rejestrów publicznych oraz systemów teleinformatycznych, z których użytkownik aplikacji mObywatel może pobierać dane.

Takie akty bywają mało efektowne w lekturze, ale mają praktyczne znaczenie: decydują o tym, jakie informacje administracja może udostępnić użytkownikowi w aplikacji i z jakiego rejestru je pobiera.

Co pominęliśmy?

Poza głównymi sekcjami w tym tygodniu wchodzą akty ważne dla węższych grup zawodowych albo instytucji. Praktyki zawodowej w aptece dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 czerwca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 838, od 9 lipca). Obrotu środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi i prekursorami kategorii 1 dotyczy nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia o pozwoleniach i dokumentach przy przywozie, wywozie oraz transakcjach wewnątrzunijnych (Dz.U. 2026 poz. 827, od 12 lipca).

Wąski adresat ma też rozporządzenie Rady Ministrów o wielokrotności kwoty bazowej stanowiącej przeciętne uposażenie funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Dz.U. 2026 poz. 841, od 10 lipca). Nie opisujemy go osobno, bo nie zmienia sytuacji typowego obywatela ani przedsiębiorcy poza bardzo konkretną grupą służbową.

Jeżeli któraś z tych zmian dotyka Twojej sprawy, treść konkretnego aktu oraz powiązane orzecznictwo sprawdzisz w Prostej Umowie – w wyszukiwarce aktów prawnych i w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.