Wraca szkoła! Aż 44 zmiany w prawie w tygodniu 31 sierpnia – 6 września 2026

W tygodniu 31 sierpnia – 6 września 2026 r. zaczynają obowiązywać 44 akty lub wyodrębnione części aktów. Aż 30 pozycji przypada na 1 września, a 22 z nich dotyczą oświaty i szkół artystycznych. Najbardziej odczuwalne zmiany obejmują telefony w szkołach podstawowych, zasady prac domowych, szkolne żywienie, małe granty dla NGO oraz szkolenia kierowców. W Prostej Umowie śledzimy takie pakiety na bieżąco, a ten przegląd powstał na podstawie podsumowania przygotowanego naszym narzędziem do analizy nowelizacji.

Telefony w szkołach: ustawowy zakaz w podstawówkach

Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 1036) – obowiązuje od 1 września 2026 r.

W szkołach podstawowych dla dzieci i młodzieży zaczyna obowiązywać zakaz korzystania z telefonów, smartwatchy i innych urządzeń pozwalających komunikować się na odległość albo rejestrować obraz lub dźwięk. Zakaz obejmuje pobyt w szkole związany z zajęciami oraz zajęcia edukacyjne poza jej terenem. W przedszkolach reguła jest dalej idąca: dzieci nie mogą takich urządzeń ani wnosić, ani używać podczas zajęć i opieki.

W szkołach podstawowych ustawa przewiduje trzy wyjątki. Nauczyciel może zezwolić na urządzenie do realizacji programu, sprawdzenia wiedzy albo pilnego kontaktu z rodzicami. Dyrektor może zgodzić się na korzystanie ze sprzętu lub aplikacji potrzebnej ze względu na zdrowie, niepełnosprawność albo inną szczególną potrzebę ucznia. Zakaz nie działa też w razie bezpośredniego zagrożenia zdrowia, życia lub mienia. W przedszkolach stosuje się tylko wyjątek związany ze zdrowiem, niepełnosprawnością lub inną szczególną potrzebą dziecka. Szkoły mają czas do 31 grudnia 2026 r. na dostosowanie statutów.

Na wycieczkach ustawowy zakaz nie działa automatycznie – warunki korzystania, a w niektórych sytuacjach dodatkowy zakaz, określa statut. W szkołach ponadpodstawowych również nadal decyduje statut placówki.

Prace domowe i oceny: informacja zwrotna zamiast stopnia

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 sierpnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. 2026 poz. 1122) – zasadniczo obowiązuje od 1 września 2026 r.

W klasach IV–VIII nauczyciel może zadawać pisemne prace domowe, ale pozostają one nieobowiązkowe i bez bieżącej oceny. Każdą wykonaną pracę trzeba sprawdzić i przekazać uczniowi informację, co zrobił dobrze, co powinien poprawić i jak dalej się uczyć. System oceniania wewnątrzszkolnego może natomiast przewidzieć, że wykonywanie takich prac wpłynie na podwyższenie rocznej oceny klasyfikacyjnej.

Rozporządzenie porządkuje też kryteria oceny zachowania i nadal wyklucza zadawanie w tych klasach praktyczno-technicznych prac domowych. Nowe szczegółowe zasady egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych i sprawdzianów, zawarte w § 1 pkt 8, zostały odroczone do 1 września 2027 r.

Szkolne sklepiki i stołówki: nowe limity i jadłospisy

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz.U. 2026 poz. 197) – obowiązuje od 1 września 2026 r.

Nowe przepisy określają zamknięty katalog grup produktów, które można sprzedawać uczniom, oraz limity cukru, tłuszczu i soli dla części z nich. Na liście znalazły się między innymi pieczywo, kanapki, warzywa, owoce, produkty mleczne, wzbogacone napoje roślinne, soki, musy bez dodatku cukru, woda oraz gorzka czekolada zawierająca co najmniej 70% suchej masy kakaowej.

W żywieniu zbiorowym od poniedziałku do piątku mogą pojawić się najwyżej dwie porcje potraw smażonych. Reguły dotyczące warzyw i owoców zależą od modelu żywienia: przy żywieniu całodziennym albo podawaniu co najmniej trzech posiłków muszą one pojawiać się w każdym posiłku, z większym udziałem warzyw, a przy podawaniu wyłącznie obiadu wymóg odnosi się do tego posiłku. Co najmniej raz w tygodniu w obiedzie ma znaleźć się ryba, a także potrawa na bazie nasion roślin strączkowych bez produktów odzwierzęcych. Dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych przewidziano roślinne dania alternatywne.

Edukacja zdrowotna: osobne godziny o zdrowiu seksualnym

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 lipca 2026 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego (Dz.U. 2026 poz. 966) – obowiązuje od 1 września 2026 r.

Treści są realizowane w ramach edukacji zdrowotnej oraz osobnych zajęć „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”. W szkołach publicznych przewidziano jedną godzinę rocznie w każdej z klas IV–VI, dwie godziny w klasach VII i VIII oraz po trzy godziny w dwóch wybranych klasach szkoły ponadpodstawowej objętych regulacją.

Najpóźniej miesiąc przed zajęciami nauczyciel wraz z wychowawcą musi przedstawić rodzicom lub pełnoletnim uczniom termin, cele, program i materiały. Rodzic ucznia niepełnoletniego albo sam uczeń pełnoletni może złożyć pisemną rezygnację. Zajęcia nie są oceniane i nie wpływają na promocję ani ukończenie szkoły.

Spółdzielnie uczniowskie: działalność bez firmy i KRS

Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz.U. 2026 poz. 904) – obowiązuje od 1 września 2026 r.

Prawo oświatowe otrzymuje szczegółowe ramy dla spółdzielni uczniowskich. Założyć ją może co najmniej pięcioro uczniów, którzy ukończyli 13 lat; małoletni potrzebują pisemnej zgody rodziców. Spółdzielnia może prowadzić na rzecz szkoły i uczniów działalność usługową, handlową lub wytwórczą, ale nie jest przedsiębiorcą, nie ma osobowości prawnej i nie podlega wpisowi do KRS.

Wpisowe nie może przekroczyć 10 zł, a uczniowie nie otrzymują wynagrodzenia za pracę. Nadwyżka pozostaje na cele statutowe. Rachunkowość jest uproszczona, a nad działalnością i rozliczeniami czuwa nauczyciel wyznaczony za jego pisemną zgodą. Już działające spółdzielnie mają do 1 września 2027 r. na dostosowanie statutów.

NGO: wyższe limity małych grantów i nowe reguły kontroli

Ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (Dz.U. 2026 poz. 1040) – zasadniczo obowiązuje od 1 września 2026 r.

W trybie małych grantów wartość finansowania albo dofinansowania jednego zadania lokalnego lub regionalnego może sięgać 20 tys. zł. Jedna organizacja może w tym trybie otrzymać w roku do 40 tys. zł, a łączna pula takich dotacji u danego organu wykonawczego samorządu może stanowić do 30% środków zaplanowanych na zadania realizowane przez NGO.

Przy zadaniach dofinansowanych organizacja ma zapewnić wkład rzeczowy lub osobowy, chyba że ogłoszenie pozwala zastąpić go w całości albo części środkami własnymi lub z innych źródeł. Zniesiono 90-dniowy limit realizacji zadania, a próg uproszczonego sprawozdania OPP podniesiono do 200 tys. zł. Tryb małych grantów nadal zależy od decyzji samorządu – organizacji nie przysługuje roszczenie o dotację.

Ustawa wprowadza też projekt wystąpienia pokontrolnego, 14 dni na umotywowane zastrzeżenia i co najmniej 30 dni na usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Część zmian dotyczących środków z 1,5% PIT i funduszu wspierania społeczeństwa obywatelskiego zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 r.

Inwestycje jądrowe: osobne pozwolenie na roboty wstępne

Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 1097) – obowiązuje od 2 września 2026 r.

Inwestor może wystąpić do wojewody o odrębne pozwolenie na wstępne roboty budowlane przed uzyskaniem pozwolenia na budowę całego obiektu energetyki jądrowej. Zakres może obejmować między innymi roboty ziemne, odwodnienie terenu, drogi, bocznice kolejowe, zaplecze budowy i określone elementy systemu wody cyrkulacyjnej.

Prace dotyczące wzmocnienia lub stabilizacji podłoża pod obiekty oraz posadowienia wymagają dodatkowo zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki. Nowa ścieżka ma pozwolić prowadzić część przygotowań równolegle z postępowaniem o zasadnicze pozwolenie, ale sama nie jest zgodą na budowę ani eksploatację elektrowni.

Granica z Białorusią: zakaz przebywania przez 90 dni

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 sierpnia 2026 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi (Dz.U. 2026 poz. 1129) – obowiązuje od 1 września 2026 r.

Zakaz został wprowadzony na 90 dni i dotyczy precyzyjnie opisanych odcinków granicy, a nie całego pasa przygranicznego. Na większości wskazanych odcinków obejmuje pas o szerokości 200 metrów, a w rejonie Puszczy Białowieskiej i Jeziora Siemianowskiego jego zasięg wyznaczają opisane w rozporządzeniu drogi, cieki, linie kolejowe i dukty leśne wskazane nazwami własnymi, między innymi jako Tryb Zwierzyniecki i Tryb Kurdzimowski.

Kierowcy: nowy etap ustawy i szczegóły szkolenia na płycie poślizgowej

Ustawa z dnia 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1676) – zasadniczo obowiązuje od 3 marca 2026 r.; jej kolejny, odrębny etap stosuje się od 3 września 2026 r. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 19 sierpnia 2026 r. w sprawie praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym (Dz.U. 2026 poz. 1118) – obowiązuje od 4 września 2026 r.

Obowiązek ukończenia praktycznego szkolenia przez kierowcę, który w okresie próbnym przekroczy 12 punktów karnych, wynika z ustawy i obowiązuje już od 3 marca 2026 r. Wrześniowy etap tej ustawy dotyczy natomiast między innymi gromadzenia w CEK danych o okresie próbnym, wybranych przypadków zatrzymania i zwrotu prawa jazdy oraz części zasad dotyczących zawodowych kategorii autobusowych.

Od 4 września nowe rozporządzenie ustala program takiego szkolenia i opłatę w wysokości 500 zł. Zajęcia odbywają się na płycie poślizgowej i obejmują hamowanie awaryjne na wprost przy różnych prędkościach oraz jazdę w zakręcie z hamowaniem po utracie kontroli nad pojazdem. Jeden instruktor może prowadzić zajęcia jednocześnie dla najwyżej trzech osób.

Planowanie przestrzenne: koniec starych studiów i jeden standard danych

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1688) oraz ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 781) – wybrane przepisy obowiązują od 1 września 2026 r. Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 31 lipca 2026 r. w sprawie zbiorów danych przestrzennych oraz metadanych infrastruktury informacji przestrzennej w zakresie zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. 2026 poz. 1107) – obowiązuje od 4 września 2026 r.

Studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin zachowują moc tylko do wejścia w życie planu ogólnego, nie dłużej jednak niż do 31 sierpnia 2026 r. Z początkiem września wygasa też ustawa znana jako lex deweloper. Dotychczasowe uchwały lokalizacyjne zachowują moc i mogą być zmieniane. Przepisy przejściowe obejmują również inwestycje wskazane we wnioskach złożonych przed 1 września 2026 r.; przy stosowaniu dotychczasowego studium znaczenie ma też to, czy wniosek poprzedzał wejście w życie planu ogólnego gminy.

Rozporządzenie ujednolica cyfrowy zapis planów wojewódzkich, planów ogólnych gmin, miejscowych planów zagospodarowania, uchwał krajobrazowych i audytów krajobrazowych. Dane mają być tworzone i aktualizowane według wspólnych identyfikatorów oraz zapisywane w formacie GML; cyfrowe części graficzne będą dostępne także jako pliki GeoTIFF.

Zbiory mają być udostępniane bezpłatnie przez usługi danych przestrzennych. To przede wszystkim obowiązek dla administracji i urbanistów, ale wspólny standard powinien ułatwić obywatelom i firmom porównywanie informacji planistycznych. Do 30 września 2026 r. działa przepis przejściowy dotyczący podpisywania i aktualizacji części już utworzonych danych.

Pozostałe akty: duży pakiet wykonawczy

Oświata i szkoły artystyczne. Pozostałe regulacje obejmują Kartę Nauczyciela, dokumentację, doradztwo zawodowe, orzeczenia poradni, podstawy programowe, ramowe plany nauczania, szkolnictwo branżowe, organizację placówek, kwalifikacje nauczycieli oraz druki szkół artystycznych: Dz.U. 2025 poz. 1160; Dz.U. 2025 poz. 1335; Dz.U. 2026 poz. 73; Dz.U. 2026 poz. 378; Dz.U. 2026 poz. 380; Dz.U. 2026 poz. 404; Dz.U. 2026 poz. 428; Dz.U. 2026 poz. 947; Dz.U. 2026 poz. 958; Dz.U. 2026 poz. 1009; Dz.U. 2026 poz. 1012; Dz.U. 2026 poz. 1028; Dz.U. 2026 poz. 1048; Dz.U. 2026 poz. 1090; Dz.U. 2026 poz. 1125; Dz.U. 2026 poz. 1126 i Dz.U. 2026 poz. 1130. Część z nich wchodzi etapami; regulacja dotycząca mechanika precyzyjnego z Dz.U. 2026 poz. 1009 została odroczona do 1 września 2028 r.

Finanse, cyfryzacja i zdrowie. Dz.U. 2026 poz. 905 ustanawia zasady rachunkowości regulacyjnej przedsiębiorców komunikacji elektronicznej. Trzy rozporządzenia wprowadzają wzory wniosków o interpretację ogólną, indywidualną i wspólną (Dz.U. 2026 poz. 1037; Dz.U. 2026 poz. 1045 i Dz.U. 2026 poz. 1054). Wybrane dane mają być dostępne w mObywatelu na podstawie części Dz.U. 2026 poz. 852. Dz.U. 2026 poz. 1113 wchodzi w życie 5 września i od tego dnia daje podstawę do wprowadzania danych osób oczekujących, które muszą znaleźć się w aplikacji NFZ do 30 września. Rozszerzone harmonogramy przyjęć ruszają 1 października, dane personelu są przekazywane od 1 listopada 2026 r., a kolejne obowiązki uruchamiają się etapami. Dz.U. 2026 poz. 1115 dodaje do dozwolonych składników suplementów diety monosodową sól kwasu L-5-metylotetrahydrofoliowego i L-treonian magnezu.

Rolnictwo i środowisko. Etap zmian w ubezpieczeniach upraw i zwierząt wynika z Dz.U. 2026 poz. 965, przy czym stosowanie części nowych zasad dopłat zależy od pozytywnej decyzji Komisji Europejskiej. Dz.U. 2026 poz. 1106 koryguje regulację specjalnego obszaru ochrony siedlisk Puszcza Białowieska.

Administracja, społeczeństwo obywatelskie i obronność. Pakiet uzupełniają zmiana programu badań statystycznych na 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1136), przepisy wykonawcze o kontrolach OPP i odznace „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” (Dz.U. 2026 poz. 1124 i Dz.U. 2026 poz. 1131), zgoda na ratyfikację polsko-albańskiej umowy o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. 2026 poz. 1100) oraz wojskowe zasady ochrony informacji niejawnych (Dz.U. 2026 poz. 1138).

Jeżeli któraś ze zmian dotyczy Twojej sprawy, pełny tekst aktu i powiązane orzecznictwo możesz sprawdzić w Prostej Umowie – w wyszukiwarce aktów prawnych oraz w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.