29 aktów w tygodniu 28 września – 4 października 2026: podatki, mieszkania i banki

Przełom września i października przynosi zmiany dla podatników, banków, deweloperów i studentów. Tygodniowa lista w Prostej Umowie obejmuje 29 aktów lub ich kolejnych etapów wejścia w życie. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze skutki, a regulacje o węższym zastosowaniu zbieramy w końcowej tabeli.

Podatki: prostsze nadpłaty i mniej raportowania MDR

Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 846) – zasadnicza część wchodzi w życie 1 października 2026 r.

Nadpłata wynikająca z korekty deklaracji złożonej po ustawowym terminie nie będzie wymagała osobnego wniosku o jej stwierdzenie. Jednocześnie korekta wykazująca nadpłatę większą niż 10 000 zł wymaga pisemnego uzasadnienia (art. 75, art. 81 § 2b i art. 165 § 8a Ordynacji). Limit wysokości podatku, który może zapłacić za podatnika inny podmiot w trybie art. 62b § 1 pkt 3, rośnie z 1000 do 5000 zł. Można też wystąpić o umorzenie podatku przed terminem płatności, na warunkach z art. 67a. Korekty złożone przed 1 października podlegają dotychczasowym zasadom (art. 22 nowelizacji).

Drugi filar to ograniczenie MDR, czyli raportowania schematów podatkowych, do uzgodnień transgranicznych spełniających ustawowe kryteria. Znika raportowanie krajowych schematów, a nowe przepisy wyłączają VAT i akcyzę (art. 86a). Informację o stosowaniu schematu korzystający przekazuje raz w roku, do końca czwartego miesiąca po zakończeniu właściwego roku (art. 86j). Odrębne terminy pierwotnego zgłoszenia schematu pozostają w art. 86b–86c. Uproszczenie relacji z urzędem jest jednym z celów opisanych w informacji o uchwalonej ustawie.

Księgowość powinna sprawdzić również nowe formularze i elektroniczną obsługę MDR, wymienione w tabeli poniżej. Przy wcześniejszych zdarzeniach znaczenie mają przepisy przejściowe: art. 24 zachowuje dotychczasowe zasady dla wskazanych obowiązków zgłoszenia schematu z terminem 30 października. Część ustawy działa już od 26 czerwca, a wskazane w art. 35 przepisy o mandatach zaocznych wejdą później, po sześciu miesiącach od ogłoszenia.

Banki: ryzyko ESG i bufor kapitałowy 2%

Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. zmieniająca Prawo bankowe (Dz.U. 2026 poz. 1206) oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 18 września 2026 r. o szacowaniu kapitału wewnętrznego (Dz.U. 2026 poz. 1237) – zasadnicze zmiany od 29 września 2026 r. Rozporządzenie tego ministra z dnia 25 września 2025 r. w sprawie wskaźnika bufora antycyklicznego (Dz.U. 2025 poz. 1307) – od 30 września.

Ocena kompetencji zarządów i rad nadzorczych banków ma uwzględniać także ryzyka środowiskowe, społeczne i związane z ładem korporacyjnym (ESG) (art. 22aa Prawa bankowego). Rozporządzenie wymaga ich uwzględniania w krótkim, średnim i długim horyzoncie przy szacowaniu kapitału wewnętrznego. To część dostosowania do unijnego pakietu CRD VI/CRR III, opisanego w przebiegu prac Senatu. Na przyjęcie polityki różnorodności rady nadzorczej banki mają dziewięć miesięcy (art. 41 nowelizacji), a wiele przepisów dotyczących oddziałów z państw trzecich zacznie obowiązywać 11 stycznia 2027 r. (art. 57).

Od 30 września wskaźnik bufora antycyklicznego wynosi 2% łącznej kwoty ekspozycji na ryzyko, na zasadach określonych w rozporządzeniu. To wymóg kapitałowy wobec instytucji posiadających ekspozycje kredytowe w Polsce.

Rejestr Urbanistyczny: e-mail o planach w Twojej okolicy

Ustawa z dnia 30 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 781) oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 26 czerwca 2026 r. w sprawie Rejestru Urbanistycznego (Dz.U. 2026 poz. 860) – kolejny etap zmian od 1 października 2026 r.; główna data wejścia obu aktów to 1 lipca 2026 r.

Mieszkaniec lub inwestor będzie mógł zapisać się w Rejestrze Urbanistycznym na automatyczne powiadomienia e-mail, wybierając obszar i temat informacji. Zapis obejmuje najwyżej rok, a zmiana zakresu wymaga nowego wniosku (art. 8f i art. 8g ust. 1a ustawy planistycznej oraz § 12 rozporządzenia). W Rejestrze trzeba również publikować ogłoszenia dotyczące procedur planistycznych, także rozpoczętych wcześniej (art. 8h ust. 1 pkt 5 oraz art. 9 nowelizacji). Łatwiej będzie śledzić zmiany planowane w sąsiedztwie działki.

To kolejny etap działania systemu uruchomionego w lipcu. Na uzupełnienie wskazanych w przepisach informacji i danych przestrzennych urzędy mają czas do 30 listopada 2026 r. Nie należy zatem zakładać, że 1 października każdy dokument będzie już dostępny. Harmonogram i zakres danych opisuje Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

Portal DOM: najpierw szersze dane od deweloperów

Ustawa z dnia 17 października 2025 r. zmieniająca ustawę deweloperską oraz niektóre inne ustawy (Dz.U. 2025 poz. 1669) – art. 1 pkt 3 i 4 wchodzą w życie 2 października 2026 r.; zasadnicza część ustawy od 2 kwietnia 2027 r.

Rozszerza się zakres danych w Ewidencji Deweloperskiego Funduszu Gwarancyjnego. Obejmie on m.in. cenę i powierzchnię mieszkania lub domu, liczbę pokoi, kondygnację lokalu oraz planowane terminy robót. Zmienione art. 50 i 51 ustawy deweloperskiej określają też podmioty przekazujące poszczególne informacje. Deweloperzy powinni dostosować zbieranie i raportowanie danych do nowych pól.

Dane mają zasilić Portal DOM. Jego cel to ułatwienie porównywania ofert z rzeczywistymi cenami transakcji, co wyjaśnia komunikat resortu rozwoju. Publiczne udostępnianie statystyk przewidziano dopiero od 2 kwietnia 2027 r. Październikowa zmiana przygotowuje zasób informacji potrzebny do ich obliczania.

Stypendia rektora: nowa podstawa obliczenia limitu

Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2025 poz. 1864) – wchodzi w życie 1 października 2026 r.

Uczelnia będzie mogła przeznaczyć na stypendia rektora do 45% środków funduszu stypendialnego pochodzących z dotacji na świadczenia dla studentów (art. 414 ust. 3). Dotychczasowe 60% odnosiło się do innej podstawy: sumy wydatków na stypendia rektora, stypendia socjalne i zapomogi.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyjaśnia, że limit dotyczy środków pochodzących z dotacji, a finansowanie z innych źródeł funduszu pozostaje poza nim.

Zielony biznes: ramy wsparcia z Funduszy Norweskich

Rozporządzenie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 11 września 2026 r. w sprawie udzielania przez PARP pomocy finansowej w ramach programu Zielony biznes i innowacje (Dz.U. 2026 poz. 1219) – wchodzi w życie 2 października 2026 r.

Przepisy określają zasady bezzwrotnego wsparcia oraz finansowania usług dostępnych bezpłatnie lub poniżej ceny rynkowej. Obejmują inwestycje, doradztwo, eksperymentalne prace rozwojowe, wspieranie innowacyjności i pomoc de minimis (§ 3–4). Program jest częścią Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2021–2028; PARP wskazuje m.in. zielone technologie i ograniczanie wpływu działalności MŚP na środowisko.

Wejście rozporządzenia w życie nie oznacza automatycznie rozpoczęcia naboru. Terminy i szczegółowe warunki PARP podaje w osobnym ogłoszeniu (§ 23). W przypadku pomocy publicznej wniosek trzeba złożyć przed rozpoczęciem prac nad projektem (§ 6).

Granice z Niemcami i Litwą: kontrole do marca 2027 r.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2026 r. zmieniające przepisy o przywróceniu kontroli na granicach wewnętrznych (Dz.U. 2026 poz. 1253) – wchodzi w życie 2 października 2026 r.

Kontrole osób na granicach z Niemcami i Litwą przedłużono na okres od 2 października 2026 r. do 30 marca 2027 r. (§ 1 pkt 1). Rozporządzenie zastępuje również wykaz przejść granicznych, określający dopuszczony rodzaj ruchu, godziny otwarcia i miejsca kontroli. Podróżni oraz przewoźnicy powinni uwzględnić dalsze kontrole przy planowaniu przejazdów i sprawdzić warunki właściwe dla wybranego przejścia w załączniku do aktu.

W sądzie: możliwość zeznawania na siedząco

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 czerwca 2026 r. zmieniające Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2026 poz. 897) – § 1 pkt 2 i 8 wchodzą w życie 4 października 2026 r.; pozostała część obowiązuje od 18 lipca.

Osoba przesłuchiwana przez sąd, w szczególności świadek, biegły lub strona, może pozostać w pozycji siedzącej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Sąd ma poinformować o tej możliwości przed rozpoczęciem czynności (nowy § 110 ust. 2a regulaminu). Rozwiązanie ma ograniczyć obciążenie podczas długich przesłuchań; taki cel wskazuje Ministerstwo Sprawiedliwości. Zmiana dotyczy przesłuchania i nie znosi wszystkich zasad wstawania na sali. Tego samego dnia zaczyna obowiązywać wymóg umieszczania flag Polski i UE na budynkach sądów lub przed nimi (§ 8a).

Pozostałe zmiany: formularze i przepisy branżowe

Poniższe akty mają węższy krąg adresatów albo wykonują zmiany opisane wyżej, dlatego odnotowujemy je skrótowo. Daty dotyczą przepisów wchodzących w życie w tym tygodniu, nie zawsze całego aktu.

Pełne teksty oraz powiązane orzecznictwo możesz wyszukać w Prostej Umowie – w wyszukiwarce aktów prawnych i Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.