Pięć zmian w prawie w tygodniu 25–31 maja 2026: przegląd nowelizacji

To kolejna odsłona naszego cyklu „Nowa legislacja". W tygodniu 25–31 maja 2026 r. w życie wchodzi pakiet zmian z bardzo różnych obszarów: postępowania karnego, cyfrowej tożsamości, obrony cywilnej, finansów publicznych oraz unijnej sprawozdawczości rynków kapitałowych. W Prostej Umowie śledzimy te zmiany na bieżąco, a poniższy przegląd powstał na podstawie podsumowania przygotowanego naszym narzędziem do analizy nowelizacji. Wybraliśmy z tygodnia to, co realnie dotyka obywatela albo firmy – kilka wąsko resortowych rozporządzeń zostawiliśmy na końcu w jednym akapicie.

Korupcja zagranicznych urzędników trafia do sądów okręgowych

Ustawa z dnia 27 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 638) – obowiązuje od 28 maja 2026 r.

Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego jest krótka, ale porządkuje rzecz ważną – właściwość rzeczową sądu. Sprawy o korupcję zagranicznych funkcjonariuszy publicznych, czyli o kwalifikowane postaci sprzedajności i przekupstwa (art. 228 § 6 i art. 229 § 5 Kodeksu karnego), przestają być rozpoznawane przez sądy rejonowe. Ustawa dopisuje je do katalogu przestępstw, które w pierwszej instancji sądzi sąd okręgowy (art. 25 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego).

W praktyce oznacza to, że tę kategorię spraw – dotyczącą wręczania i przyjmowania łapówek w związku z pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub organizacji międzynarodowej – będą prowadzić sędziowie o z reguły większym doświadczeniu. Zmiana wpisuje się w realizację zobowiązań Polski wynikających z Konwencji OECD z 1997 r. o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych; resort sprawiedliwości motywuje ją poprawą skuteczności ścigania korupcji w handlu międzynarodowym.

Dla porządku: nowelizacja zawiera typowy przepis przejściowy – w sprawach, w których akt oskarżenia wniesiono do sądu przed wejściem zmiany w życie, właściwy pozostaje sąd dotychczasowy aż do prawomocnego zakończenia postępowania (art. 2 ust. 1 ustawy).

Profil Zaufany: logowanie e-dowodem i obowiązkowe alerty bezpieczeństwa

Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 3 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 482) – obowiązuje od 28 maja 2026 r.

To formalnie rozporządzenie resortowe, ale dotyka realnie kilkunastu milionów osób, które logują się do e-usług państwa. Doprecyzowuje ono reformę Profilu Zaufanego, w ramach której tożsamość cyfrowa zostaje silniej powiązana z dowodem osobistym z warstwą elektroniczną (e-dowodem).

Po pierwsze, do metod uwierzytelniania dochodzi logowanie z wykorzystaniem profilu osobistego (§ 10 ust. 6 pkt 3 rozporządzenia o profilu zaufanym i podpisie zaufanym), czyli właśnie e-dowodu. Co istotne, posiadacz profilu zaufanego nie może z tej metody zrezygnować (§ 10 ust. 8a). Po drugie, zmieniają się zasady komunikatów: mogą być one dostarczane na e-mail albo udostępniane w aplikacji mObywatel, a użytkownik samodzielnie wybiera ich rodzaj i sposób doręczania (§ 10 ust. 10 i 10a). Po trzecie – i to zmiana o charakterze ochronnym – z komunikatów dotyczących bezpieczeństwa nie da się zrezygnować (§ 10 ust. 10c). Każde podejrzane zdarzenie na koncie wygeneruje powiadomienie, którego nie wyłączysz.

Kierunek jest jasny: mocniejsze uwierzytelnianie i obowiązkowe alerty mają ograniczyć przejęcia kont, kosztem części dotychczasowej wygody logowania.

Obrona cywilna: punkty schronienia i wojskowa straż pożarna w systemie

Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 646) – obowiązuje od 29 maja 2026 r.

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej weszła w życie dopiero z początkiem 2025 r., a już doczekała się obszernej nowelizacji – to sygnał, jak dynamicznie zmienia się ten obszar. Z perspektywy mieszkańca najważniejsze jest usankcjonowanie kategorii punktów schronienia.

Ustawa definiuje je jako „miejsca przydatne do tymczasowego ukrycia ludzi, w obiektach budowlanych albo w innych miejscach, zapewniające spełnienie podstawowej funkcji ochronnej przed nagłymi niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, w szczególności odłamkami" (art. 84a ustawy). W odróżnieniu od schronów i ukryć punkty schronienia nie mają sztywnych wymagań technicznych – identyfikuje je właściwy komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej (art. 91a). Tytuł całego rozdziału 9 ustawy zmieniono na „Obiekty zbiorowej ochrony i punkty schronienia" (art. 81 i nast.).

Nowelizacja włącza też do systemu Wojskową Ochronę Przeciwpożarową jako podmiot ochrony ludności (art. 17 ust. 1 pkt 10a) oraz dopisuje oświatę i wychowanie do dziedzin objętych ochroną ludności (art. 16 ust. 3). To rozwiązania porządkujące współdziałanie służb cywilnych i wojskowych na wypadek kryzysu.

Klauzula obronna w finansach publicznych

Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 635) – obowiązuje od 27 maja 2026 r.

Ta nowelizacja zmienia ustawę o finansach publicznych i kilkanaście innych ustaw. Dla przeciętnego czytelnika najistotniejszy jest mechanizm klauzuli obronnej w stabilizującej regule wydatkowej (art. 112aa ustawy o finansach publicznych). Ustawodawca dostosowuje sposób liczenia i raportowania wydatków na cele obronne do metodologii unijnej, w tym do procedury nadmiernego deficytu, oraz precyzuje, jakie dane Minister Obrony Narodowej i dysponenci części budżetowych przekazują Ministrowi Finansów (art. 112aa ust. 4a–4ba).

Eksperci zwracają uwagę, że szersze ujęcie wydatków obronnych w klauzuli zwiększa zgodność z metodologią UE, ale jednocześnie osłabia krajową regułę wydatkową, bo wyłącza spod limitu znaczną część wydatków. To zmiana techniczna, lecz o realnych konsekwencjach dla dyscypliny budżetowej. Przy okazji ustawa porządkuje też lokowanie wolnych środków funduszy Banku Gospodarstwa Krajowego w formie depozytu u Ministra Finansów (art. 48 ust. 4a oraz nowy art. 78ba).

Dane spółek w jednym europejskim punkcie dostępu

Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 644) – obowiązuje od 29 maja 2026 r.

Ostatnia z omawianych ustaw jest adresowana wąsko – do rynku kapitałowego i podmiotów sprawozdających – ale warto ją odnotować, bo to kawałek większej układanki unijnej. Nowelizacja dostosowuje kilkanaście polskich ustaw (m.in. o rachunkowości, Prawo bankowe, Kodeks spółek handlowych, ustawę o ofercie publicznej) do unijnego europejskiego pojedynczego punktu dostępu (ESAP) ustanowionego rozporządzeniem (UE) 2023/2859.

ESAP ma być scentralizowaną platformą, na której w jednym miejscu znajdą się publicznie dostępne informacje finansowe i niefinansowe podmiotów z całej Unii. Dane będą trafiać do krajowych organów, a stamtąd – do prowadzonej przez ESMA platformy, która zgodnie z rozporządzeniem ma ruszyć do 10 lipca 2027 r. Polska ustawa wskazuje organy i ścieżki przekazywania informacji, przygotowując krajowy system na ten termin.

Wspólny mianownik

Pięć omawianych aktów dotyczy odległych dziedzin, a mimo to układa się w dwa znajome z naszej serii nurty. Z jednej strony wykonanie zobowiązań międzynarodowych i unijnych: zmiana w Kodeksie postępowania karnego realizuje rekomendacje OECD, dostosowanie do ESAP wdraża prawo Unii, a nawet klauzula obronna w finansach publicznych jest harmonizacją z metodologią budżetową UE. Z drugiej – modernizacja regulacji krajowych w odpowiedzi na bieżące wyzwania: cyfryzacja tożsamości w Profilu Zaufanym i rozbudowa systemu obrony cywilnej.

Co do terminów – w tym tygodniu nie ma egzotycznych wyjątków. Wszystkie ustawy wchodzą w życie po standardowym czternastodniowym vacatio legis od ogłoszenia, a rozporządzenie o profilu zaufanym z konkretnie wskazaną datą 28 maja 2026 r.

Na koniec o tym, co świadomie pominęliśmy. Poza opisanymi aktami w tym tygodniu wchodzi w życie również kilka zmian o wąskim adresacie: nowela ustawy o biegłych rewidentach i o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 640, uchylenie art. 136 dot. obowiązków firm audytorskich) oraz rozporządzenie o zwolnieniach od akcyzy dla olejów żeglugowych (Dz.U. 2026 poz. 648). Czysto resortowy charakter mają z kolei rozporządzenia o wzorze legitymacji pracownika UKE (Dz.U. 2025 poz. 687 i Dz.U. 2026 poz. 481), o konkursie na asystenta sędziego (Dz.U. 2026 poz. 625), o statucie Polskiej Organizacji Turystycznej (Dz.U. 2026 poz. 627), o laboratoriach w rolnictwie ekologicznym (Dz.U. 2026 poz. 628), o wykazie wydawnictw i czasopism naukowych (Dz.U. 2026 poz. 630) oraz o należnościach żołnierzy zawodowych za przeniesienia służbowe (Dz.U. 2026 poz. 631) – ich skutki ograniczają się do wąskich grup adresatów.

Jeżeli któraś z tych zmian dotyka Twojej sprawy, treść konkretnej ustawy i powiązane z nią orzecznictwo sprawdzisz w Prostej Umowie – w wyszukiwarce aktów prawnych oraz w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.