Pięć zmian w prawie w tygodniu 1–7 czerwca 2026: przegląd nowelizacji

To kolejna odsłona naszego cyklu „Nowa legislacja". W tygodniu 1–7 czerwca 2026 r. w życie wchodzą przede wszystkim akty wykonawcze oraz jedna obszerna nowelizacja ustawowa. W Prostej Umowie śledzimy te zmiany na bieżąco, a poniższy przegląd powstał na podstawie podsumowania przygotowanego naszym narzędziem do analizy nowelizacji. Jak zwykle wybraliśmy z tygodnia to, co realnie dotyka obywatela albo firmę.

Badania lekarskie kierowców

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 608) – obowiązuje od 3 czerwca 2026 r.

Nowelizacja rozporządzenia o badaniach lekarskich kandydatów na kierowców i kierowców jest krótka, ale dotyka każdego, kto stara się o prawo jazdy albo podlega okresowym badaniom. Zmienia trzy rzeczy.

Po pierwsze, badanie lekarskie ma być od teraz przeprowadzane w bezpośrednim kontakcie z osobą badaną (zmieniony § 4 ust. 2 rozporządzenia) – przepis zamyka furtkę do badania zdalnego. Po drugie, do ankiety dotyczącej stanu zdrowia dochodzi oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Osoba badana podpisuje formułę odwołującą się wprost do art. 233 § 6 Kodeksu karnego:

„Świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 6 Kodeksu karnego oświadczam, że dane zawarte w ankiecie są zgodne z prawdą."

Od teraz zatajenie choroby istotnej dla prowadzenia pojazdu przestaje być niedopowiedzeniem, a staje się czynem zagrożonym karą. Po trzecie, rozporządzenie precyzuje kryterium częściowego ubytku słuchu (na potrzeby art. 3 ust. 3a ustawy o kierujących pojazdami) – stwierdza się go, gdy badanie potwierdzi upośledzenie słuchu uniemożliwiające rozumienie mowy z odległości jednego metra i mniejszej, także przy użyciu aparatów słuchowych lub implantów.

Dla porządku: dotychczasowy wzór oświadczenia o stanie zdrowia można stosować jeszcze przez 30 dni od wejścia zmiany w życie, więc do początku lipca 2026 r. w obiegu mogą być oba druki.

Zabytki: zgłoszenie zamiast pozwolenia i wycinka drzew

Ustawa z dnia 9 października 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1673) – obowiązuje od 3 czerwca 2026 r.

To najobszerniejsza zmiana tygodnia. Nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (przy okazji zmienia też Prawo budowlane i ustawę o ochronie przyrody) wchodzi w życie po długim, sześciomiesięcznym vacatio legis. Dla właścicieli i użytkowników zabytków wpisanych do rejestru najważniejsze są dwie rzeczy.

Pierwsza to nowa instytucja zgłoszenia (dodany art. 36aa ustawy). Część działań przy zabytku, które dotąd wymagały pełnego pozwolenia konserwatorskiego, można będzie załatwić prostszą ścieżką – zgłoszeniem do wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dotyczy to m.in. robót budowlanych w otoczeniu zabytku, zmiany przeznaczenia lub sposobu korzystania z zabytku, umieszczenia na nim urządzeń technicznych, tablic czy reklam oraz trwałego przeniesienia zabytku ruchomego. Mechanizm jest znany z Prawa budowlanego: konserwator ma 60 dni na sprzeciw w drodze decyzji, a jeśli go nie wniesie, do działań można przystąpić (milcząca zgoda). Można też wcześniej uzyskać zaświadczenie o braku podstaw do sprzeciwu. Co istotne, organ zachowuje hamulec bezpieczeństwa – jeżeli planowane działania groziłyby uszczerbkiem dla wartości zabytku, jego uszkodzeniem albo np. nielegalnym wywozem, konserwator może w sprzeciwie nałożyć obowiązek uzyskania zwykłego pozwolenia.

Druga zmiana porządkuje usuwanie drzew i krzewów z nieruchomości wpisanych do rejestru (parków, ogrodów, zaprojektowanej zieleni). Zamiast dwóch równoległych procedur – pozwolenia konserwatorskiego i odrębnego zezwolenia z ustawy o ochronie przyrody – o wycince rozstrzyga teraz konserwator w jednym pozwoleniu, a opłatę ustala się według stawek z ustawy o ochronie przyrody.

Abonament RTV: znamy stawki i zniżki na 2027 rok

Rozporządzenia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 13 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 664 i 665) – obowiązują od 5 czerwca 2026 r.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji ustaliła wysokość opłat abonamentowych na 2027 rok. Miesięczna opłata za odbiornik radiofoniczny wyniesie 10,80 zł, a za odbiornik telewizyjny (albo radiowo-telewizyjny) – 34,50 zł. Drugie rozporządzenie określa zniżki za płatność z góry: od 3 proc. przy opłacie za dwa miesiące do 10 proc. przy zapłacie za cały rok. W praktyce roczny abonament telewizyjny opłacony jednorazowo wyniesie 372,60 zł, a radiowy – 116,70 zł.

Opłaty na poczet 2027 r. można wnosić już w 2026 r. według nowych stawek, a kto planuje zapłatę z góry za rok, ten skorzysta z najwyższej zniżki.

Czasowy zakaz przebywania w strefie przy granicy z Białorusią

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 695) – obowiązuje od 3 czerwca 2026 r.

Wraca znany z ostatnich lat mechanizm. Na podstawie art. 12a ust. 2 ustawy o ochronie granicy państwowej minister wprowadza czasowy zakaz przebywania na wąskim pasie przy granicy z Białorusią – co do zasady 200 metrów w głąb terytorium Polski – na okres 90 dni od wejścia rozporządzenia w życie. Z opisanych w nim punktów granicznych i cieków (rzeka Narew, Jezioro Siemianowskie, Siemianówka) wynika, że chodzi o odcinek w rejonie Puszczy Białowieskiej.

Samo rozporządzenie wyznacza tylko obszar i czas obowiązywania zakazu; ewentualne wyłączenia – jak przy wcześniejszych rozporządzeniach tego typu – wynikają z ustawy o ochronie granicy państwowej i obejmują m.in. osoby zamieszkujące na objętym terenie oraz właścicieli położonych tam nieruchomości.

Żywność: zaostrzone limity pozostałości pestycydów

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 603) – obowiązuje od 7 czerwca 2026 r.

To rozporządzenie ustanawia szczególne, krajowe wymagania dotyczące najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości kilku substancji czynnych środków ochrony roślin w żywności – m.in. karbendazymu i benomylu, glufosynatu oraz tiofanatu metylowego. Limity (rzędu 0,01–0,03 mg/kg) dotyczą konkretnych produktów: owoców cytrusowych, jabłek, gruszek, winogron, pomidorów, fasoli, zbóż czy miodu. Podstawą jest art. 7 ust. 3 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, a regulacja wpisuje się w unijny system najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości (rozporządzenie nr 396/2005).

Rozporządzenie ma charakter przejściowy – traci moc po 12 miesiącach od wejścia w życie. Dla konsumenta to sygnał, że dla wskazanych produktów obowiązują przez najbliższy rok bardziej rygorystyczne progi; dla producentów i importerów – że partie przekraczające te poziomy nie mogą trafić do obrotu.

Co pominęliśmy

Poza opisanymi aktami w tym tygodniu wchodzi w życie kilka zmian o wąskim adresacie: nowela rozporządzenia o doręczeniach elektronicznych w postępowaniu karnym, dostosowująca definicje do portalu informacyjnego (Dz.U. 2026 poz. 661), rozporządzenie o dopuszczaniu do użytku szkolnego podręczników (Dz.U. 2026 poz. 690), zmiana warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. 2026 poz. 668) oraz strefa ochronna zwierząt łownych w otulinie Parku Narodowego „Ujście Warty" (Dz.U. 2026 poz. 613).

Czysto resortowy charakter mają z kolei rozporządzenia o czasie służby funkcjonariuszy ABW (Dz.U. 2026 poz. 655), o legitymacji pracowników Biura Rzecznika Finansowego (Dz.U. 2026 poz. 659) oraz dwa akty Ministra Obrony Narodowej – o nauce żołnierzy zawodowych (Dz.U. 2026 poz. 672) i o należnościach żołnierzy skierowanych na naukę za granicą (Dz.U. 2026 poz. 673) – ich skutki ograniczają się do wąskich grup adresatów.

Jeżeli któraś z tych zmian dotyka Twojej sprawy, treść konkretnej ustawy i powiązane z nią orzecznictwo sprawdzisz w Prostej Umowie – w wyszukiwarce aktów prawnych oraz w Wyszukiwarce Orzeczeń Sądowych.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, treści dokumentów oraz aktualnego orzecznictwa.